STRATEGIA OGRANICZANIA ROZPRZESTRZENIANIA SIĘ CHWASTÓW ODPORNYCH NA HERBICYDY

Zjawisko uodporniania się chwastów na herbicydy jest w rolnictwie problemem narastającym i powoduje coraz większe straty gospodarcze, a niekiedy także dodatkowe obciążenie środowiska środkami chemicznymi. W strategii zapobiegania rozwoju odporności na herbicydy istotną sprawą jest znajomość mechanizmu działania poszczególnych środków chwastobójczych. Klasyfikacja herbicydów uwzględniająca ten czynnik została opracowana przez Herbicide Action Committee (w skrócie HRAC). Jest to międzynarodowa organizacja skupiająca przedstawicieli przemysły fitofarmaceutycznego, nauki oraz praktyki rolniczej powołana w celu koordynowania badań dotyczących odporności i opracowywania zasad przeciwdziałania temu zjawisku. W zakładce mechanizmy działania herbicydów przedstawiono podział dopuszczonych do stosowania w Polsce herbicydów na grupy, zgodnie z przyjętą klasyfikacją HRAC (czytaj więcej).

Ryzyko rozprzestrzeniania się biotypów odpornych jest w dużym stopniu uzależnione od przyjętej  technologii uprawy roślin,  sposobu stosowania herbicydów oraz stopnia zachwaszczenia pola i biologii chwastów. Rozprzestrzenianiu się zjawiska odporności sprzyjają:

  • uprawa roślin w monokulturze,
  • bezorkowy system uprawy,
  • zwalczanie chwastów wyłącznie metoda chemiczną,
  • wieloletnie stosowanie herbicydów o takim samym mechanizmie działania,
  • stosowanie herbicydów długo zalegających w glebie,
  • silne zachwaszczenie,
  • obcopylność i wysoki współczynnik rozmnażania się wielu gatunków chwastów.

Wpływ najważniejszych czynników na ryzyko powstawania odporności chwastów przedstawiono w tabeli 1.

Tabela 1. Wpływ sposobu uprawy roślin oraz praktykowanego systemu zwalczania chwastów na ryzyko rozwoju populacji chwastów odpornych na herbicydy (źródło: Guideline to the Management of Herbicide Resistance, WSSA)

Czynniki

Ryzyko odporności

niskie

średnie

wysokie

System uprawy roślin

pełne zmianowanie

ograniczone zmianowanie

brak zmianowania (monokultura)

Stosowane metody zwalczania chwastów

agrotechniczne + mechaniczne + chemiczne

agrotechniczne + chemiczne

tylko chemiczne

Rotacja herbicydów/stosowanie mieszanin herbicydów

więcej niż 2 mechanizmy działania herbicydów   

2 mechanizmy działania herbicydów

1 mechanizm działania herbicydu

Stosowanie herbicydów o tym samym mechanizmie działania w sezonie wegetacji

jednokrotnie

kilkukrotnie

wielokrotnie

Występowanie odporności na dany mechanizm działania herbicydu

nieznane

ograniczone

powszechne*

Nasilenie zachwaszczenia

niskie

średnie

duże

Skuteczność zwalczania chwastów w ostatnich 3 latach

bardzo dobra

przeciętna

słaba

*najbardziej rozpowszechniona jest odporność chwastów na herbicydy z grupy inhibitorów ALS (grupa B wg. HRAC)

 

W strategii przeciwdziałania selekcji biotypów chwastów odpornych na herbicydy oraz ograniczania ich rozprzestrzeniania się ważne znaczenie ma profilaktyka. Do działań profilaktycznych należą:

  • zmianowanie roślin,
  • stosowanie materiału siewnego wolnego od nasion chwastów,
  • staranne czyszczenie maszyn i narzędzi po zakończeniu pracy na danym polu,
  • odpowiednia agrotechnika (np. uprawa płużna, późniejszy terminu siewu zbóż, zwiększenie obsady rośliny uprawnej).

Oprócz działań zapobiegawczych istotne znaczenie ma prawidłowe stosowanie  zabiegów zwalczania chwastów, które powinny uwzględniać następujące reguły:

  • stosowanie oprócz herbicydów innych metod zwalczania chwastów (np. odchwaszczanie  mechaniczne),
  • stosowanie w sezonie wegetacyjnym herbicydów o dwóch lub większej liczbie mechanizmów działania (preparaty wieloskładnikowe lub odpowiednie mieszaniny herbicydów),
  • stosowanie herbicydów w okresie największej wrażliwości chwastów,
  • stosowanie herbicydów w zalecanych dawkach,
  • prawidłowa technika wykonania zabiegu (typ zraszacza, prędkość opryskiwacza, objętość cieczy użytkowej),
  • usuwanie pojedynczych chwastów lub ich skupisk, które pozostały na polu po zastosowanych wcześniej zabiegach (nie dopuścić do zawiązywania nasion przez te chwasty).

Jeżeli juz potwierdzono występowanie na danym polu chwastów odpornych na herbicydy należy dążyć do całkowitej ich eliminacji, a conajmniej niedopuszczenie do ich kwitnienia i wytworzenia nasion stosując zabiegi mechaniczne lub odpowiednie herbicydy. Przykładowe mżliwości chemicznego zwalczania biotypów chwastów odpornych na inhibitory ALS (grupa B wg. HRAC) przedstawiono w tabelach 2-5 oraz na rysunku 1.

Tabela 2. Skuteczność zwalczania odpornych na inhibitory ALS biotypów chabra bławatka przez herbicydy zalecane w różnych roślinach uprawnych

Herbicydy

Możliwość stosowania w uprawach

Skuteczność zwalczania chabra(R)

Esteron 600 EC

pszenica ozima i jara, jęczmień ozimy i jary, kukurydza

Mocarz 75 WG

pszenica ozima, pszenżyto ozime, żyto, kukurydza

Callisto 100 SC

kukurydza

Elumis 105 OD

kukurydza

Betanal Elite 274 EC

burak cukrowy

Betanal Max Pro 209 OD

burak cukrowy

Lontrel 300 SL

rzepak ozimy, burak cukrowy, cebula

Galera 334 SL

rzepak ozimy, gorczyca biała

Navigator 360 SL

rzepak ozimy

Atlantis Star + Biopower

pszenica ozima, pszenżyto ozime, żyto ozime

 

Legenda:skuteczność ponad 90%; skuteczność 75-90%; brak działania

 

Rysunek 1. . Efekty działania graminicydów z 2 grup chemicznych na odporne biotypy wyczyńca polnego